Gudubeth: Web Tasarım, Programlama

Linux uzmanı olmak bir yana, linux komut satırını doğru düzgün kullanmayı bile beceremem. Fakat arada bir sunuculara SSH ile bağlanıp türlü işler yapmam gerekebiliyor. Bu iş çok sık olmadığı için genelde kullandığım komutları unutuyorum. Bu yüzden görece sık kullandığım komutları bir yerlere not ediyorum. Aşağıdaki listenin büyük kısmını bu notlardan çıkardım. Birçoğu gerçekten basit ama yine de birilerinin işine yaracığını umuyorum. En azından benim işime yarayacak.

1. Metin içeren dosyanın içeriği nasıl okunur?
‘cat’ ya da ‘more’ komutları ile dosya içeriÄŸini görebilirsiniz. Kullanımları gayet basit: komut + dosya adı.
> cat benioku.txt
> more benideoku.txt
bu iki komuttan ‘cat’ dosyanın içeriÄŸini gösterip iÅŸini bitirirken ‘more’ dosya gösterim iÅŸini sayfa sayfa  yapar. Sayfalama modundayken sonraki sayfaya geçmek için <boÅŸluk> tuÅŸu, sonraki satıra geçmek için <giriÅŸ/enter> tuÅŸunu kullanabilirsiniz. çıkış için de <q>’ya basınız.

2. Dosya arama nasıl yapılır?
dosya bulmanın en kolay ve hızlı yolu ‘locate‘ komutu.
> locate benibul
‘locate‘in yanına bir ‘i’ parametresi eklerseniz aramanız küçük-büyük harf ayrımı olmadan yapılır.
Yalnız ‘locate‘ komutunun düzgün çalışması için dosya listesinin önceden yedeklemiÅŸ olması gerekiyor. Yedekleme iÅŸlemi haftada bir kere otomatik olarak yapılır. Bu sebeple bulduÄŸunuz sonuçlar pek güncel olmayabilir.

Diğer yöntem ise güncel arama yaptığınız find komutu. Tonlarca parametresi var ama bizim durumumuzda basitçe şöyle kulanılıyor:
> find / -name ‘benibul’
> find / -iname ‘benibul’
name parametresi dosya isminde arama yaptığımızı belirtmek, iname ise bu aramayı küçük-büyük harf ayrımı yapmadan yapmak istediÄŸimizi göstermek için kullanılıyor. dosya isimlerinde joker karakter olarak ‘*’ iÅŸaretini kullanabilirsiniz. Yani uzantısı mp3 olan tüm dosyaları bulmak için find / iname ‘*.mp3′ yazmalısınız. komuttaki ‘/’ iÅŸareti hangi dizinde arama yaptığımızı belirtmek için kullanılıyor. eÄŸer bulunduÄŸunuz dizinde arama yapacaksanız kullanmanız gerekmiyor. Bütün dosyaları arayacaksanız buradaki gibi ‘/’ yazmalısınız.

3. Dosya içeriklerinde nasıl arama yapılır?
> find / -iname ‘*php’ | xargs grep ‘mysql’ -sl
Yukarıdaki komut tüm php uzantılı dosyalar içerisinde mysql geçen satırları arar, bulduklarını dosya ve satır şeklinde listeler. Yukarıdaki komutun sonucu şöyle birşey olabilir:
/home/gudubeth/public_html/index.php:     while($rs = mysql_fetch_assoc($q)){
/home/gudubeth/public_html/index.php:     else return mysql_errno();
/home/gudubeth/public_html/include.php:      if ($conn = mysql_connect($dhost, $duser, $dpass)){

4. Programlar arka planda (background) nasıl çalıştırılır?
Bazı uzun sürecek iÅŸleri arka planda çalıştırmak isteyebilirsiniz, böylece programın çalışması devam ederken siz diÄŸer iÅŸlerinize devam edebilirsiniz. Bunu baÅŸarmak için tek yapmanız gereken komutun sonuna ‘&’ iÅŸareti koymak ya da program çalışırken <ctrl>+<z> tuÅŸlarına basmak. Arka planda çalışan programları listelemek için ‘jobs’ komutunu kullanabilirsiniz. ‘jobs‘ yazıldıktan sonra gelen listedeki programlar ‘fg %n‘ komutu ile öne getirilebilir. Buradaki ‘n’ ‘jobs’ listesinde gösterilen programa ait numara oluyor. Şöyle örnekleyelim:
> gdbt@server [/home/]# man locate
(karşınıza locate komutu ile ilgili yardım sayfası gelecek. Bu ekrandayken <ctrl>+<z> tuşlarına basınız. Aşağıdaki gibi bir satır çıkacak.)
> [1]+  Stopped                 man locate
(arka plandaki programları listeleyelim)
> gdbt@server [/home/]# jobs
[1]+  Stopped                 man locate
(ÅŸimdi bu programı tekrar ön plana getirelim. ‘fg’ komutu ile birlikte kullanılacak sayı için yukarıdaki ‘jobs‘ listesinde programın adının bulunduÄŸu satırın en başına bakıyoruz.)
> gdbt@server [/home/]# fg %1
(karşımıza tekrar man sayfası gelecek. ‘q’ ile bu sayfadan çıkabilirsiniz.)

5. Bir dizinin altındaki dosya sayısı nasıl bulunur?
> ls -laR | wc -l
Yukarıdaki komutu ilgilendiğiniz dizinin altında çalıştırın. Bu arkadaş alt dizinlerdeki dosyaları da sayar.

6. Disk kapasitesi ve disklerde kalan boş alan nasıl öğrenilir?
Bu en kolayı:
> df

7. Kısayol nasıl yaratılır?
> ln -s /link/verilecek/dosya/ya/da/dizin
‘ln’ komutunu kısayolun yaratılacağı dizinde çalıştırmalısınız. ÖrneÄŸin /var/www dizini altında /home/naci/resimler dizinine bir kısayol yaratmak istiyorsunuz:
> cd /var/www
> ln -s /home/naci/resimler
Yukarıdaki komutlar ile /var/www dizini altında ‘resimler’ isimli bir kısayol oluÅŸturdu.
> ls /var/www/resimler
komutunu yazdığınızda karşınıza /home/naci/resimler dizini altındaki dosyalar gelecek.

8. Daha önce girilen komutlar nasıl görülebilir?
Yukarı ok ile önceden girilen komutları görebildiÄŸinizi bilyorsunuzdur. ‘history‘ komutu ile bunların tam bir listesini alabilirsiniz.
> history

9. Log’lar canlı olarak nasıl görüntülenir?
Sık güncellenen log’ları akan yazı ÅŸeklinde anında görüntülemek için ‘tail‘ komutunu kullanabilirsiniz. Bu komutu bir dosyanın son satırlarını görmek için de kullanabilirsiniz.
> tail -f -n100 /var/log/messages
Yukarıdaki komutta -f parametresi dosyaya son yapılan eklemelerin anında görüntülenmesini saÄŸlar (akan yazı ÅŸeklinde). -f kullanmazsanız komut çalıştırıldığı andaki dosya gösterilir sadece. -n’den sonra gelen 100 sayısı dosyanın sondan baÅŸlayarak kaç satırının gösterileceÄŸini belirtir. Bu örnekte dosyanın son 100 satırı görüntülenmiÅŸ. Son parametre de tahmin edileceÄŸi üzere görüntülenecek dosyamızın adı.

10. Bir dizin nasıl sıkıştırılır?
Dizin sıkıştırmak için:
> tar -c /dizinin/bulundugu/yer/dizinadi/ | bzip2 > dizinadi.tar.bz2
Sıkıştırılmış dosyayı aşmak için:
> bzip2 -dc dizinadi.tar.bz2 | tar -x
bzip2 yerine gzip de kullanabilirsiniz.

Kaynaklar:
Unix Job Control
Linux Commands: A Practical Reference